Omschrijving
Wereldpolyamoriedag: All you need is love (and legal recognition?)
Jaargang
2026 - 2027 (90)
Pagina
482
Auteur(s)
L. Beelaert
Trefwoorden

AFSTAMMING

SAMENWONING

Bijkomende informatie

Actualiteit

Coördinatie: Vincent Sagaert

Wereldpolyamoriedag: All you need is love (and legal recognition?)

Op 23 november is het Wereldpolyamoriedag. Polyamorie is een relatievorm waarbij individuen met meerdere personen een romantisch-affectieve (en eventueel seksuele) relatie hebben, met kennis en toestemming van alle betrokkenen. Polyamorie is een parapluterm: de verschillende relaties binnen een polyamoureuze configuratie of polyamoureus netwerk (ook: polycule) kunnen zich op diverse wijzen tot elkaar verhouden. Deze dag werd vijftien jaar geleden in het leven geroepen nadat de Supreme Court van British Columbia op 23 november 2011 oordeelde dat een juridisch niet-geformaliseerde polyamoureuze relatie niet strafbaar is als polygamie (Supreme Court British Columbia 23 november 2011, 2011 BCSC 1588). In Canada is immers niet alleen het tegelijkertijd verbonden zijn door meerdere civielrechtelijke huwelijken strafbaar, maar evenzeer het aangaan van «any conjugal union» met meer dan één persoon tegelijkertijd, waardoor ook informele of religieuze huwelijken worden gevat. De uitspraak was dan ook een belangrijke mijlpaal in een zoektocht naar acceptatie van, en de strijd voor juridische bescherming voor, polyamoureuze personen en -gezinsconstellaties.

Steeds minder familieconfiguraties confirmeren aan het familiemodel dat is verankerd in onze wetgeving («families we live by»). Die moderne gezinsvormen («families we live with») dagen de klassieke paradigma’s van het familierecht uit. Eén van die paradigma’s is het dyadische en monogame karakter van partnerrelaties. Zowel het huwelijk (ex art. 142, eerste lid oud BW) als de wettelijke samenwoning (ex art. 1475, § 1 oud BW) zijn immers qua toepassingsgebied beperkt tot tweerelaties. Dat houdt op zijn beurt verband met een tweeouderparadigma: een kind kan in beginsel slechts twee juridische ouders hebben. Een uitzondering hierop is de combinatie van oorspronkelijke en adoptieve afstammingsbanden na gewone adoptie. Het ouderlijk gezag blijft evenwel beperkt tot twee personen.

Gestaag is merkbaar hoe gezinsvormen die niet aan deze paradigma’s confirmeren, zoals polyamoureuze gezinsconstellaties, maatschappelijke visibiliteit winnen en het pad bewandelen richting juridische erkenning. Zo werd door rechtbanken in Canada, waar meerouderschap in het kader van begeleide voortplanting een juridische grondslag heeft, ook het juridisch ouderschap t.a.v. drie ouders die deel uitmaken van een zgn. triad (i.e. een polyamoureuze driehoeksrelatie), erkend (Supreme Court Newfoundland and Labrador 4 april 2018, nr. 2018 NLSC 71; Supreme Court British Columbia 23 april 2021, 2021 BCSC 767). Ook in Europa, onder meer in Nederland, wordt discussie gevoerd rond de mogelijke invoering van juridisch meerouderschap. Binnen horizontale affectieve relaties worden deze paradigma’s eveneens - zij het in mindere mate - ter discussie gesteld. Zo is in een aantal gemeenten in de Amerikaanse staat Massachusetts het domestic partnership opengesteld voor personen binnen een polyamoureuze relatie.

Hoe zal de wetgever anno 2026 omgaan met de ruime variatie aan gezinsvormen die vandaag bestaan? Een interessant vraagstuk nu de eindsprint van de Geense hercodificatiebeweging wordt ingezet. In het federaal regeerakkoord 2025-2029 opperde men onder meer het voornemen om het afstammingsrecht te moderniseren, onderzoek naar de mogelijke invoering van zorgouderschap te ondernemen en een wetgevend kader voor altruïstisch hoogtechnologisch draagmoederschap te ontwikkelen. In het ministerieel besluit van 6 november 2025 werden twee commissies opgericht die zich zullen buigen over de codificatie van het personen- en familierecht in Boek 2. De leden van de Commissie tot hervorming van het afstammingsrecht zijn reeds benoemd. Tot de Commissie tot codificatie en modernisering van het personen- en familierecht werd prof. dr. Hélène Casman benoemd als (voorlopig) enig lid. Deze laatste commissie is niet enkel belast met de redactie en inhoudelijke opvolging van de inhoud van het toekomstige titels 1 en 2 van Boek 2, maar zal in tweede instantie ook aanbevelingen kunnen doen over inhoudelijke hervormingen binnen het personen- en familierecht. Of deze nakende hercodificatie tot een paradigmashift binnen het familierecht zal leiden, valt te betwijfelen. De afgelopen jaren is alleszins talrijk juridisch en sociaalwetenschappelijk onderzoek verschenen dat een aanzet richting een meer pluralistisch en inclusief familierecht kan vormen. To be continued ...

Laurien Beelaert

Assistent Faculteit Recht & Criminologie UGent